ABD medyası Biden’ı uyardı! “Erdoğan bunları yapmayı seçerse ittifak ortadan kalkabilir!.”

Washington merkezli bir düşünce kuruluşu olan ‘Center for the National Interest’ tarafından yayınlanan, National Interest dergisinin sitesinde, ABD – Türkiye ilişkilerinin masaya yatırıldığı bir makale yayımlandı.

ABD Başkanı Joe Biden ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Erdoğan’ın, 14 Haziran’da bir araya gelmesinden önce, Profesör Russell A. Berman ile Dania Koleilat Khatib tarafından kaleme alınan makalede, son yıllarda ikili ilişkilerin önemli ölçüde zarar gördüğüne dikkat çekildi. Ancak, tüm sorunlara rağmen görüşmenin, ‘hasarın bir kısmını onarmak için bir fırsat’ sunduğu, iki liderin de bu fırsatı iyi kullanması gerektiği belirtildi.

İşte ‘Türkiye ile Kapsamlı Diplomatik Strateji Geliştirmenin 7 Yolu’ başlıklı makalede, üzerinde durulan hususlar…

İLK ADIMI BİDEN ATMALI… BİDEN TÜRKİYE’Yİ TUTMAK İÇİN ELİNDEN GELENİ YAPMALI

Her iki tarafın da bu önemli ittifakı yeniden inşa etmek için güçlü nedenleri var. Ancak, Kongredeki ilerici Demokratlar arasında Türkiye karşıtı duygular ve Türk seçmenlerinde yaygın olan Amerikan karşıtlığı söz konusu. Bu çıkmazı kırmak diplomasi, liderlik ve en önemlisi hem Biden’dan hem de Erdoğan’dan gerçek adımlar gerektiriyor. Yine de ilk adımı atmak ve ilişkileri verimli bir şekilde ilerletmek için Erdoğan’a ilk adımı atmak Biden’a düşüyor.

Amerika Birleşik Devletleri ve Türkiye, NATO müttefikleri olarak birbirlerine bağlıdırlar. Uzun bir iş birliği geçmişleri var. Kilit noktalarda stratejik çıkarları paylaşıyorlar.

Ancak Washington ile Ankara arasında gerçek bir iş birliği olmadan güçlü bir NATO mümkün değildir. Türkiye, ittifaktaki en büyük ikinci ordu olmakla kalmıyor (ABD’den sonra ikinci), NATO’nun kendisi de önemli Avrupalı üyelerden gelen şüphe ve şüphelerle karşı karşıya. Fransa Cumhurbaşkanı Emanuel Macron, herkesin bildiği gibi NATO’nun ‘beyin ölümünü’ ilan etti ve Almanya’nın toplu savunmaya orantılı olarak katkıda bulunma konusundaki isteksizliği herkes tarafından biliniyor. Büyük Avrupa ülkelerinin güvenliğe yönelik belirsiz bakış açısı göz önüne alındığında, Biden Türkiye’yi NATO’da istikrarlı bir şekikilde tutmak için elinden gelen her şeyi yapmalıdır.

Türkiye ve ABD’nin gündemi, ister Karadeniz’de, ister Suriye’de, ister Libya’da, Moskova’ya karşı koyma konusunda büyük ölçüde benzer. Yine de uzun bir ‘çatışma noktaları’ listesi var.

Washington, Türkiye’nin Rus S-400 sistemini satın alma kararını karşı. Benzer şekilde, Biden’ın Ermeni meselesinde Osmanlı’yı ‘soykırımla’ suçlaması diğer bir sorun. Bu arada Erdoğan ve Türk kamuoyunun büyük bir kısmı, ABD’nin 2016 darbe girişiminin arkasındaki güç olarak görülen FETÖ lideri Fethullah Gülen’e kasten koruma sağladığına inanıyor. Daha genel olarak, Amerika Birleşik Devletleri ve Türkiye, Doğu Akdeniz’deki anlaşmazlıklar ve İsrail ile Filistinliler arasındaki çatışmalar da dahil olmak üzere bir dizi bölgesel meselede anlaşmazlığa düşüyor.

Biden, Erdoğan ile yaptığı görüşmeyi, ortaklığı onarma ruhu içinde, uygun noktalarda taviz verme, müzakere etme isteğiyle yaklaşmak için kullanmalıdır.

1- EN ÖNEMLİ SORUN: PKK/YPG MESELESİ

Türkiye ile ABD’yi ayıran en önemli anlaşmazlık, kuzeydoğu Suriye’deki çatışma ve ABD’nin YPG-PKK güçleriyle yaptığı ‘yanlış’ ortaklıktır. Türkiye onları varoluşsal bir tehdit olarak görüyor. ABD, NATO müttefiki Türkiye’ye YPG terörü konusundaki endişeleri için açık bir cevap borçludur. Biden’ın bu noktada cesur bir hamlesi, ikili ilişkileri önemli ölçüde iyileştirebilir ve Amerikan karşıtı duygulara karşı koymak için uzun bir yol kat edebilir. İşin asıl püf noktası bu.

2- İKİNCİ MESELE: S-400

Türkiye’nin Rusya’dan aldığı S-400 sistemleri üzerindeki anlaşmazlığın hızlı bir şekilde hafifletilmesi ve çözüme kavuşması gerekiyor. ABD, Türkiye’ye alternatif olarak Patriot füzelerini sunmalı ve Türkiye’yi F-35 programına yeniden dahil etmeli.

Bu, CAATSA yaptırımları ışığında Kongre ile iş birliğini gerektirecektir. Burada Biden yönetimi Demokratik çoğunluğu iyi kullanabilir. Ancak bu teklif, Türkiye’nin NATO’yu tehlikeye atabilecek başka silahlar aramama taahhüdüyle bağlantılı olmalıdır. Türk silah üretiminin geliştirilmesi için Amerikan desteği sunulabilir.

3- FETÖ LİDERİ GÜNEL’İN İADESİ

ABD yönetimi Türkiye’nin ‘Gülen’in iadesi için yeterli delil sunmadığını’ iddia etse de, Biden yönetimi FETÖ’den şikayetçi olan Türk vatandaşlarının ABD mahkemelerinde dava açmasını teşvik edebilir. Böyle bir adım, Amerikan hukukunun etkinliğini Türk kamuoyuna gösterebilir.

4- BÖLGESEL İŞ BİRLİĞİ, ARABULUCULUK

Dördüncüsü, ABD-Türkiye ikili ilişkilerindeki belirli rahatsızlıkların ötesinde, ABD bölgede enerjik bir arabulucu olarak devreye girmelidir. Örneğin Suriye, Irak ve Libya’da ve İran’ın istikrarsızlaştırma çabalarını dizginlemek gibi iki ülkenin ortak zemin bulduğu bir Türk-Suudi yakınlaşması için çalışmalıdır.

ABD de benzer şekilde Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimi azaltmak için çalışmalı ve BAE ile Türkiye arasında bir anlaşmaya aracılık etmelidir. Türkiye’ye de Ukrayna ile olan iş birliğinden dolayı hak ettiği itibarı görmelidir.

5- DOĞU AKDENİZ

Amerika Birleşik Devletleri, deniz sınırları konusundaki Doğu Akdeniz anlaşmazlığını siyasetten arındırmak ve iş birlikçi ve teknik bir çözümü teşvik etmek için çalışabilir. Amerikan’ın arabuluculuğu yokluğunda, bu sorun daha da kötüleşecek. Bir BM uzmanlar komitesinin tarafsız bir süreci araştırması gerekiyor, ancak Amerikalı diplomatların daha proaktif katılımına ihtiyaç var.

6- TARİHSEL ORTAKLIĞIN İNŞASI

ABD, çıkarlarının örtüştüğü Karadeniz, Suriye, Libya ve Somali’de Türkiye ile tarihsel ortaklık inşa etmelidir. Amerika’nın, askeri varlığını genişletmeden dünya meselelerindeki konumunu yeniden öne çıkarmak istiyorsa, hayati bir aktör olduğu bölgelerde (Orta Doğu, Doğu Akdeniz, Karadeniz bölgesi, Kafkasya, Orta Asya ve Avrupa gibi) yapıcı etki için Türkiye gibi ortaklara ihtiyacı var…

7- ERMENİLERİN ‘SOYKIRIM’ İDDİASI

Biden’ın açıklamasının ardından, Ermenilerin acılarını tanımanın Türkiye Cumhuriyeti’ne yönelik bir saldırı olmadığını açıkça belirtmesi gerekir. Bunun yerine ABD, Ermenistan ile Türkiye arasındaki sınırların açılması için bir çerçeve önermeli ve iki ülkenin ilişkilerin normalleşmesi için yürütülen çalışmalara yardımcı olmalıdır.

ABD-Türkiye ikili ilişkilerini rahatsız eden bu sorunların hiçbiri basit değil. Her biri iyi niyet ve uzlaşma gerektirir. Ancak Amerika Birleşik Devletleri geniş bir uzlaşma stratejisi başlatmadıkça, bu sorunlar iltihaplanacak ve sonunda patlayacak. Ankara ile Washington arasındaki olası bir kopuşun yarattığı tehlike düşünüldüğünde, mesele acildir…

(star)